Gniezno

Mapa (Plan Miasta)

Ważne adresy i telefony

  • Urząd Miejski w Gnieźnie (UM)
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Lecha 6
    • Tel.: +48 61 426-04-00
    • Gniezno.eu
    • E-mail: gniezno@gniezno.eu
    • NIP: 784-100-15-91
    • REGON: 630189018
  • Starostwo Powiatowe w Gnieźnie
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Jana Pawła II 9/10
    • Tel.: +48 61 424-07-41
    • www.powiat-gniezno.pl
    • E-mail: starostwo@powiat-gniezno.pl
  • Powiatowy Urząd Pracy w Gnieźnie (PUP)
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Sobieskiego 20
    • Tel.: +48 61 426-44-34
    • Tel.: 0 800 575-960 (bezpłatna infolinia w Polsce)
    • www.pup-gniezno.pl
    • E-mail: pupgniezno@pup-gniezno.pl
  • Urząd Skarbowy w Gnieźnie (US)
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Spichrzowa 4
    • Tel.: +48 61 423-77-00
    • www.us.gniezno.pl
    • E-mail: us3003@wp.mofnet.gov.pl
  • Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Gnieźnie Sp. z o.o. (MPK)
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Wesoła 7
    • Tel.: +48 61 426 23 77
    • www.mpk.gniezno.pl
    • E-mail: marketing@mpk.gniezno.pl
  • Polskie Koleje Państwowe (PKP)
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Dworcowa 7
    • Tel.: +48 61 426-33-44
    • Tel.: 94-36
    • www.pkp.pl
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie (PWSZ)
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Ks. Kard. Stefana Wyszyńskiego 38
    • Tel.: +48 61 424-29-42
    • www.pwsz-gniezno.edu.pl
    • E-mail: sekretariat@pwsz-gniezno.edu.pl
    • NIP: 784-227-37-94
    • REGON: 634603839
  • Gnieźnieńska Wyższa Szkoła Humanistyczno-Menedżerska "Milenium"
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Pstrowskiego 3a
    • Tel.: +48 61 425-53-54
    • www.gwshm.edu.pl
    • E-mail: dziekanat@gwshm.edu.pl
  • Klub Sportowy "Mieszko" Gniezno
  • Galeria "Gniezno"
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Pałucka 2
    • Tel.: +48 61 428-71-40
  • Kino "Helios"
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Pałucka 2 (Galeria "Gniezno")
    • Tel.: +48 61 426-66-19
    • www.heliosnet.pl
  • Klub Bowling
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Roosevelta 176
    • Tel.: +48 61 425-39-97
    • www.bowling.gniezno.pl
    • E-mail: biuro@bowling.gniezno.pl
  • Klub Best
    • 62-200 Gniezno
    • os. Jagiellońskie 46
    • Tel.: +48 608-447-771
    • www.klubbest.pl
    • E-mail: info@klubbest.pl
  • Towarzystwo Inwestycyjne NEST Sp. z o.o.
    • 62-200 Gniezno
    • ul. Św. Michała 24
    • Tel.: +48 61 424-73-33
    • www.ti-nest.pl
    • E-mail: biuro@ti-nest.pl
    • NIP: 667-000-42-85
    • REGON: 310518671

O Gnieźnie

Miasto powiatowe w województwie wielkopolskim, na Pojezierzu Gnieźnieńskim, nad kilkoma jeziorami. 72 tysiące mieszkańców (2000).

Ogólnopolski ośrodek kulturowy i turystyczno-krajoznawczy (przy Szlaku Piastowskim) związany z początkami państwa polskiego i postacią Św. Wojciecha; stolica metropolii i diecezji gnieźnieńskiej Kościoła rzymskokatolickiego; ważny regionalny ośrodek przemysłowo-usługowy; rozwinięty przemysł maszynowy (maszyny i urządzenia pakujące, dźwigi przemysłowe, maszyny rolnicze, sprzęt techniczny do produkcji obuwia), środków transportu (części samochodowe), elektrotechniczny (baterie firmy Philips-Matsushita Battery Poland) i spożywczy (cukrownia, mleczarnia, zakłady warzywno-owocowe, zbożowe); ponadto fabryki: koszul, okien, obuwia, armatury przemysłowej, oraz garbarnia, wytwórnia podeszew, obcasów i kopyt szewskich, tartak, zakłady stolarki budowlanej, graficzne, wytwórnia ozdób choinkowych; duży węzeł kolejowy przy lnii Toruń-Poznań oraz drogowy na trasie Gdańsk-Wrocław. Ośrodek naukowo-oświatowy i kulturalny; wyższe Prymasowskie Seminarium Duchowne, Prymasowski Instytut Teologiczny, filia Politechniki Poznańskiej, Kolegium Językowe UAM, Policealne Studium Finansów, Studium Katechetyczne; w Gnieźnie mieszczą się: Archiwum Archidiecezjalne, Prymasowskie Wydawnictwo Gaudentinum, Księgarnia Archidiecezjalna, Teatr im. A. Fredry, ponadto muzea - Archidiecezjalne, Początków Państwa Polskiego, Pierwszych Piastów na Lednicy; działają towarzystwa: Miłośników Gniezna, Szlaku Piastowskiego, Świętego Wojciecha, Miłośników Teatru. Turystyczna baza noclegowa; liczne obiekty sportowe (pływalnie, stadion żużlowy i hokejowy, hala sportowo-widowiskowa); hodowla ogierów rasy wielkopolskiej, tor hippiczny i szkoła jeździecka.

Charakterystyczną cechą pagórkowatego obszaru Gniezna są liczne jeziora: na północy - Jezioro Świętokrzyskie, z którego zabagnioną doliną wypływa Wełnianka (lewy dopływ Wełny) i jezioro Winiary, połączone kanałem z małym jeziorkiem Koszyk i leżącym na granicy miasta Jeziorem Wełnickim, w centrum - jezioro Jelonek, ponadto małe stawy i jeziorka wytopiskowe. Stare miasto z licznymi zabytkami leży na Wzgórzu Panieńskim, w sąsiedztwie jeziora Jelonek i Parku Piastowskiego; współczesne centrum usługowe i administracyjne, którego główną osią handlową jest ulica Chrobrego, rozciąga się na południe i na południowy wschód od starego, miasta, na północny zachód - osiedle domków jednorodzinnych i rozległe tereny Stada Ogierów, na północy - ogródki działkowe sąsiadujące od wschodu z dużą dzielnicą mieszkaniową Winiary, na wschodzie - osiedle 1000-lecia i dzielnica przemysłowa oddzielona od centrum parkiem (amfiteatr, wczesnośredniowieczne grodzisko Gnieźninek), w południowej części miasta wzdłuż drogi do Wrześni tereny przemysłowe; na peryferiach zabudowa indywidualna, willowa. Na południe od miasta lotnisko wojskowe.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Historia Miasta

Według tradycji główny ośrodek Polan; w świetle badań archeologicznych na Wzgórzu Lecha funkcjonowało zapewne w IX i 1. połowie X w. miejsce kultu, przy nim powstało osiedle, zamienione około 940 w gród; na miejscu kultowym w 2. połowie X w. powstała otoczona wałem rezydencja książęca, rozszerzona 980-1026; do dawnego grodu dołączono wówczas 2 dalsze człony obronne, wewnątrz niego wzniesiono po 1000 katedrę; zespół obronny zniszczony 1038 przez najazd czeski; na pobliskim Wzgórzu Panieńskim powstała osada podgrodowa z targiem i dalej - kilka innych. Siedziba Mieszka I i Bolesława I Chrobrego, pierwsza stolica Polski; 966 książę Polan Mieszko wraz z dworem przyjął w Gnieźnie chrzest; 997 z Gniezna wyruszył Św. Wojciech na swą wyprawę misyjną zakończoną męczeńską śmiercią; za panowania Bolesława I Chrobrego (wg Galla Anonima) najpotężniejszy gród wojskowy w kraju; 1000 miejsce spotkania Bolesława I Chrobrego z cesarzem niemieckim Ottonem III i synodu (gnieźnieński zjazd 1000), stolica metropolii i siedziba arcybiskupów, później prymasów Polski, po sprowadzeniu do Gniezna szczątków Św. Wojciecha - ośrodek kultu chrześcijańskiego; 1018 spłonęła katedra wraz z podgrodziem; szybko odbudowana, 1025 miejsce koronacji Bolesława I Chrobrego i wkrótce potem jego syna Mieszka II (jako ostami koronowali się tu na królów Polski Przemysł II 1295 i Wacław II czeski 1300).

W 1038 Gnieźnie zniszczone i złupione przez wojska czeskiego księcia Brzetysława, który wywiózł do Pragi relikwie Św. Wojciecha; za Kazimierza I Odnowiciela miasto odbudowane, nie odzyskało dawnej świetności; 1038 lub 1039 przeniesienie stolicy do Krakowa; do połowie XIII w. centrum polityczno-administracyjne Wielkopolski, później utraciło swą pozycję na rzecz Poznania, pozostało jednak, jako siedziba arcybiskupstwa, stolicą duchową Polski; 1234 Władysław Odonic wzniósł tu nowy zamek; prawa miejskie 1238; w końcu XIII w. miasto na Wzgórzu Panieńskim otoczono murami obronnymi. Od XIV w. siedziba powiatu w województwie kaliskim; do 1. połowy XVII w. jedno ze znaczniejszych miast Polski; w połowie XVI w. Gniezno liczyło około 5 tysięcy mieszkańców; ważny ośrodek handlu (głównie suknem i futrami oraz zbożem i bydłem, prawo składu na te towary), rzemieślniczy (300-350 warsztatów różnych specjalności, 3 wielkie jarmarki) i kulturowy (m.in. szkoła katedralna, biblioteka i chór przy katedrze); 1419 arcybiskupi gnieźnieńscy otrzymali tytuł prymasa Polski i zastrzeżoną dla nich godność kardynała. Stopniowy upadek miasta spowodowały m.in. pożary (1548, 1613), wojna ze Szwedami w połowie XVII w. i wojny na początku XVIII w., epidemie (m.in. dżuma 1708-10); 1744 Gniezno liczyło około 60 mieszkańców; 1768-93 siedziba województwa.

Od 1793 w zaborze pruskim; podczas powstania kościuszkowskiego 1794 zajęte przez powstańców, których główny obóz mieścił się na północ od miasta, pod Winiarami; 1797-1800 Prusacy rozebrali mury miejskie. W 1807-15 w Księstwie Warszawskim, później ponownie w zaborze pruskim (niemiecka nazwa Gnesen); 1819 pożar, w którym spłonęło śródmieście, odbudowane w zmienionym układzie urbanistycznym. W XIX w. ośrodek polskości (m.in. liczne organizacje, czasopisma, drukarnia); od połowy XIX w. stopniowe uprzemysłowienie (głównie przemysł spożywczy); od 1872 połączenie kolejowe z Inowrocławiem i Poznaniem; jeden z głównych ośrodków powstania wielkopolskiego 1918-19. Od 5 IX 1939 walki ochotników (Straż Obywatelska) z dywersantami niemieckimi, a 7-11 IX pod Żydowem i Kłeckiem z wojskami niemieckimi; w okresie okupacji niemieckiej wcielony do III Rzeszy; po zajęciu miasta Niemcy rozstrzelali kilkaset osób, ponad 10 tysięcy mieszkańców Gniezna i powiatu wysiedlili do GG i wywieźli do obozów koncentracyjnych; ośrodek konspiracji, m.in. AK, BCh, NSZ. W 1945 wywózki przez NKWD członków polskich organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR; 1945-52 w Gnieźnie i powiecie działalność organizacji antykomunistycznych, m.in. Wielkopolskiej Samodzielnej Grupy Ochotniczej "Warta", Ruchu Oporu Armii Krajowej. W XIX w.-1975 i od 1999 siedziba powiatu.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Turystyka i zabytki

Gniezno - pierwsza stolica państwa polskiego. Z wykopalisk archeologicznych wiadomo, że Gniezno istniało już pod koniec VIII w. Najstarszy zapis wymieniający nazwę grodu pochodzi z X w., kiedy pełnił on funkcję stolicy państwa księcia Polan Mieszka. W roku 1000 odbył się zjazd gnieźnieński z udziałem Bolesława Chrobrego i cesarza niemieckiego Ottona III, który uznał księcia za suwerennego władcę. W katedrze na Wzgórzu Lecha w 1025 odbyły się koronacje pierwszych królów Polski: Bolesława Chrobrego i jego syna Mieszka 11. Były to lata świetności Gniezna, które nie podniosło się po ciosie, jaki zadał mu najazd księcia czeskiego Brzetysława w 1038. Miasto już nigdy nie było stolicą Polski, a mimo to do początków XIV w. właśnie tutaj koronowali się władcy. Najcenniejszym zabytkiem jest kościół archikatedralny, którego fragmenty pochodzą z czasów Mieszka 1, a obecny korpus został wzniesiony w XIV-XVI w. Archikatedra poddawana była kilku przebudowom, po II wojnie odtworzono ją w stylu gotyckim.

Szczątki Św. Wojciecha, do których licznie pielgrzymują wierni, kryje XVII-wieczna barokowa srebrna trumna-relikwiarz, zrekonstruowana w 1987 po zbezczeszczeniu przez złodziei. W świątyni znajduje się 14 kaplic arcybiskupów gnieźnieńskich, kilkadziesiąt nagrobków (płyta nagrobna prymasa Oleśnickiego, dzieło Wita Stwosza z 1495). W portalu południowym umieszczone są romańskie Drzwi Gnieźnieńskie z brązu z ok. 1170 - jedno z najznakomitszych dzieł rzemiosła romańskiego w Europie. 18 płycin przedstawia sceny z życia i męczeńskiej Śmierci Św. Wojciecha. Pod wieżą północną znajduje się zejście do podziemi, w których odsłonięto fragmenty pierwszych przedromańskich i romańskich budowli. Wśród pozostałych zabytków miasta na uwagę zasługują romański kościół Św. Jerzego z XII w. i ciągnące się za nim barokowe rezydencje kanoników i księży z XVIII w. Jedną z kanonii zajmuje Muzeum Archidiecezjalne, m.in. ze współczesnym relikwiarzem w kształcie ręki Św. Wojciecha oraz kolekcja barokowych portretów trumiennych. Warte zwiedzenia jest także Muzeum Początków Państwa Polskiego, zdobi zbiór polskich godeł - orłów, od czasów pierwszych Piastów po najnowsze. O wielkim niegdyś znaczeniu i bogactwie Gniezna świadczą ponadto liczne gotyckie kościoły, m.in. franciszkański p.w. Wniebowzięcia NMP i św. Antoniego, należący do klasztoru Bożogrobców Św. Jana Chrzciciela z zachowaną oryginalną polichromią, parafialne kościoły Świętej Trójcy, Św. Michała i Św. Wawrzyńca.

Zabytki:

Źródła:
  1. Atrakcje Turystyczne Polski, pod red. Moniki Karolczuk-Kędzierskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2006
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Pojezierze Gnieźnieńskie

Opis 1: Pojezierze Gnieźnieńskie (część Pojezierza Wielkopolsko-Kujawskiego). Cechuje je znaczna rozciągłość, urozmaicona pasmami wzgórz morenowych i licznymi, południkowo zorientowanymi rynnami jeziornymi. Obszar ten charakteryzuje silnie rozwinięte rolnictwo ze stosunkowo małymi powierzchniami leśnymi. Cechą szczególną jest mikroregion antropogeniczny w części południowo-wschodniej, ukształtowany na skutek odkrywkowej eksploatacji węgla brunatnego, czego śladem są załowiska zewnętrzne (hałdy) i wewnętrzne oraz zawodnione wyrobiska.

Opis 2: Pojezierze Gnieźnieńskie - wschodnia, najwyższa część Pojezierza Wielkopolskiego, między Poznańskim Przełomem Warty na zachodzie a rynną jezior goplańskich na wschodzie; powierzchnia o 4,3 tysiąca km2; wzgórza moren czołowych zlodowacenia Wisły; wysokość do 167 m (k. Trzemeszna), miejscami sandry; rozwinięta sieć rynien i jezior polodowcowych, największe - jezioro Gopło (25,5 km2), najgłębsze - Jezioro Popielewskie (45,8 m); przez Pojezierze Gnieźnieńskie płynie rzeka Wełna, a wschodnim skrajem Noteć; przeważają urodzajne gleby brunatne (Cambisols) i płowe (Luvisols) wytworzone z glin zwałowych; niewielkie lasy, głównie na piaskach sandrowych, tylko w części zachodnia kompleksy leśne z wieloma zespołami (grądy, dąbrowy świetliste, dąbrowy ubogie, buczyny na skrajnych stanowiskach); liczne rezerwaty przyrody; na zachodzie Park Krajobrazowy Puszcza Zielonka (założony 1993); dobrze zagospodarowana kraina rolnicza; na południu wydobycie węgla brunatnego; turystyka; w północnej części region etnograficzno--historyczny Pałuki; główne miasta: Gniezno, Mogilno.

Źródła:
  1. Polska II, red. nauk. Wiesław Malik, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2000
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Gniezno w liczbach

Powierzchnia miasta 40,1 km2 (4 060 ha)
Aktualna liczba mieszkańców (liczba ludności) 70 080
Liczba urodzeń w 2006 roku 749
Liczba zgonów w 2006 roku 691
Ilość osób, które zameldowały się do miasta w roku 2006 546
Ilość osób, które wymeldowały się z miasta w roku 2006 693
Ilość osób, które pracują 16 186
Bezrobocie: liczba bezrobotnych mieszkańców 4 855
Ilość książek w miejskich bibliotekach 147 151 sztuk
Nowopowstałe mieszkania w 2006 roku 128 (o średniej powierzchni 98,7 m2)
Nowe budynki oddane do użytku w 2006 roku 106
Ilość firm, instutycji i przedsiębiorstw (podmiotów gospodarczych) działających na terenie miasta 8 914
Dochody miasta (gminy) 120 991 135,88 zł
Wydatki miasta (gminy) 124 148 117,87 zł
Średnia pensja w powiecie gnieźnieńskim 2 088,88 zł (co stanowi 79,20% średniej krajowej)
Ilość samochodów osobowych w powiecie gnieźnieńskim 46 041
Ilość ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych na 100 tysięcy mieszkańców 15,1
Źródło:
  1. Wybrane statystyki z Banku Danych Regionalnych, 2006
2007 (c) www.miaston.pl